یکشنبه 10 فروردین 1399
تعزیرات استان قزوین
| |
آشنایی با استان
آشنایی با استان قزوین

شهرستان قزوین که طول و عرض جغرافیایی آن از 58/49 تا 02/50 طول شرقی و 14/36 تا 19/36 عرض شمالی گسترده شده ، از دیر باز به عنوان یکی از کانونهای تمدن بشری به شمار رفته است.
کاوش ها ویافته های باستانی شناسی در دشت قزوین ، نشانگر مرحله یکجانشینی وکشاورزی در هزاره هفتم قبل از میلاد و برخورداری ساکنان آن از صنایع اولیه و نظام اجتماعی است. منطقه کاسپین که از روزگاران پیشین ، سرزمینی آباد و پرجمعیت بود، در زمان ساسانی رونقی دیگر یافت و با بنای شهرستان شاپوری -که آن را شادشاپور نیز می خواندند – چهره أی متفاوت پیدا کرد و به خاطر موقعیت ویژه اش ، پذیرای نظامیان و جنگاوران سلحشور هم شد و از قلعه و برج و بارویی مستحکم برخوردار گشت . روند شهرسازی و گسترش مناطق مسکونی در قزوین ، پس از ورود اسلام به این سرزمین در سال 24 هجری شتابی دو چندان گرفت و در مدتی کوتاه به عنوان ” باب الجنه ” یا ”دروازه بهشت ” نامیده شد . به روایت بلاذری در فتوح البلدان سعید بن عاص بن امیه در سالهای پیش از 35 هجری قزوین را ” شهری استوار و آباد” می کند و ورود چهار هزار تن از مسلمانان به فرماندهی ربیع بن خثیم در سال 36 هجری با فرمان امیرالمومنین علی (ع) سیمای قزوین را دگرگون می سازد . اقدام محمد بن سنان عجلی در حدود سال 90 هجری گام بزرگی در توسعه شهر محسوب می شود و زمینه ساز ساخت دو شهر مهم ”مبارکه و مدینه موسی ” در کنار شهر کهن قزوین در سالهای پیش از 169 هجری می گردد . به دنبال سفر هارون الرشید در سال 192 هجری به ایران و مشاهده پاکبازی مردمان شهر ، به دستور وی مسجد جامع عتیق قزوین بنا شده ، بارویی گرداگرد شهرکهای اقماری پیرامون قزوین کشیده می شود و چنان که ابن فقیه همدانی و رافعی گزارش کرده اند ، کلان شهر قزوین شکل می گیرد . وسعت شهر قزوین در سال 253 هجری را میتوان از روایت تاریخ گزیده دریافت که پس از برکشیدن حصار شهر توسط موسی بن بوقا ، دارای دویست و شش برج و هفت دروازه بوده است . تعمیر باروی شهر در سال 373 هجری به وسیله صاحب بن عباد – وزیر دانشمند آل بویه – و بنای صاحب آباد در بخش شرقی شهر ، بازسازی آن در سال 411 توسط امیر شریف ابوعلی جعفری ، اقدامات گسترده عمرانی امیر خمارتاش عمادی در دهه نخستین سده ششم و ساخت باروی تازه أی از آجر به سال 527 نشان از توسعه دائمی شهر دارد. مولف” آثار البلاد” قزوین در آغاز قرن هفتم – پیش از حمله مغول – را چنین توصیف کرده است ” شهری بسیاربزرگ وپر جمعیت است در دشتی بسیار پهناور و هموار بنا شده و مهندسان در بنای شهر نقشه ای کشیده اند که نظیرش وجود ندارد . زیرا دو شهر است یکی در آغوش دیگری آرمیده . شهر کوچک راکه در وسط قراردارد شهرستان می نامند که برای خود دروازه و بارو دارد0 شهر بزرگتر که پیرامون شهرستان واقع شده دارای برج و باوری دیگری است .باغستانها وتاکستانها گرداگرد باوری خارجی شهر دوم را فرا گرفته و پس از آن کشتزارهای سرسبز دوشهر را دربر دارد و دو رودخانه دیزج و ارنزک از آن می گذرد وسعت این شهر در هنگام حمله ویرانگر مغول به ایران به حدی رسیده که به گزارش مستوفی درظفر نامه افزون ازیک میلیون نفرجمعیت داشته است . شهر قزوین در دوره ایلخانی پس از رکودی نسبی دوباره زندگی خود را باز می یابد و چنان که جهانگردان آورده اند در زمان تیموریان پس از سمرقند بزرگترین و آبادترین شهر ایران بوده است . انتخاب قزوین به عنوان تختگاه صفویان درقرن دهم علاوه بر بازنمایی اهمیت شهر، دوره درخشانی از عمران و توسعه شهری را رقم می زند که در آثار سفیران و بازرگانان غربی که به ایران آمده اند مشهود است .طراحی وساخت نخستین خیابان ایرانی ،چهارباغ ها ، میدان ها ، کاخ ها ، مدارس مساجد ، بوستان های شهری و …که به الگویی برای شهرسازی درسراسر ایران تبدیل شد از این شهر آغاز می گردد. حتی انتقال پاتیتخت درقرن یازدهم نیز رنگ فراموشی به آن نمی زند وتا پایان دوره افشاریان شاهد سازه های فراوانی درجای جای شهر هستیم که عمارت باشکوه حیاط نادری از آن جمله است. درسراسر دوره قاجاریه ، قزوین به عنوان یک منطقه حاکم نشین مستقل مرتبط با پایتحت مطرح بود وبا وجود رکود نسبی اقتصـــاد و فرهنــگ درآن دوره از اندک مراکز پر رونق و تپنده ایران به شمار می رفت. پس از بی مهری های دهه دوم و سوم در چهاردهمین سده خورشیدی و تخریب بناهای شکوهمندی همچون ایوان و حیاط نادری ؛ عمارت خورشید ؛ عمارت رکینه ؛ دروازه ها و …. ؛ رفته رفته قزوین به سوی عمران شهری گام برداشت و این روند با پیروزی انقلاب اسلامی به ویژه بعد از حماسه برزگ دوم خرداد شتابی بیش از پیش گرفت و صدها پروژه عمرانی و خدمات شهری به مرحله بهره برداری رسید .
1- اقتصاد
اینک قزوین یکی از قطب های اقتصاد در ایران به شمار می رود و مردان و زنان پرتلاش آن نقش بسزا در چرخه تولید ملی دارند . استقرار شبکه طولانی آبرسانی در منطقه ؛ خاک مستعد و گونه گونی آب و هوا باعث فراوانی و تنوع محصول شده و تولید انبوه گوشت سفید و قرمز با وجود مراکز پرورش دام و طیور و ماهی ؛ اقتصاد قزوین را پویا و در سطح کشور تاثیر گذار ساخته است . همچنین شهرهای صنعتی پیرامون قزوین با افزون از هزار واحد مهم تولیدی ؛ جایگاه برجسته این قطب را به روشنی باز می نمایاند و نشان از ادامه راه صنعتگران گذشته شهر دارد .
2- فرهنگ
به گواهی تاریخ ؛ این سرزمین همواره خاستگاه دانشمندان ؛ اندیشه ورزان و هنرورانی بوده که نام هر یک از آنان بر تارک فرهنگ ایران اسلامی درخشنده است . بزرگان و نام آورانی همچون : ابوعبدا…قزوینی ؛ ابو محمد عبدا…بن شاپور؛ داود بن سلیمان بن غازی ؛ ابوغانم خادم ؛ احمد بن ابراهیم قزوینی ؛(از یاران ائمه اطهار و محدثین موفق شیعی) ؛ ابن ماجه (محدث بزرگ اهل سنت و گرد آورنده سنن)؛ عبدالجلیل قزوینی ؛ امام الدین رافعی ؛ زکریابن محمد قزوینی ؛ حمدا…مستوفی ؛ عبید زاکانی و نجم الدین کاتبی ؛ شرف جهان قزوینی ؛ ملا خلیلا؛ آقا رضی ؛ واعظ؛ سالک ؛وحید ؛ آصف ؛ میرداماد ؛ ملک محمد ؛ عماد الکتاب ؛ شهید ثالث ؛ علامه دهخدا ؛ سید اشرف الدین حسینی (نسیم شمال)؛ عارف ملا آقا حکمی ؛ سید موسی زرآبادی ؛ شیخ مجتبی قزوینی ؛ علامه رفیعی ؛ شهید رجایی ؛ سرلشگر بابایی و ....که طلایه داران خرد و روشنایی و پاسداران حریم فرهنگ و پارسایی اند . آوازه مکاتب و مدارس فلسفی فقهی ؛ عرفانی و هنری قزوین در سده های مختلف ؛ اقالیم گوناگون را در نور دیده و جویندگان معارف را به سوی خود کشانده است . حضور بزرگانی همچون صاحب بن عباد و امام احمد غزالی ؛ خواجه نصیر طوسی ؛ امیر معزی ؛ قطب الدین شیرازی و … نشان از اعتبار حوزه های علمی – فرهنگی قزوین دارد . هم اینک استقرار دانشگاه بین المللی ؛ علوم پزشکی ؛ کار ؛ آزاد و پیام نور ؛ تربیت معلم و مجتمع های آموزشی دیگر مهر تاییدی بر شایستگی ها و توانائی هایی فرهنگی این خطه از ایران عزیز است .فراوانی و گستردگی بناهای تاریخی در قزوین این شهر را به صورت موزه ای ارزشمند و بزرگ درآورده که به برخی از آن آثار اشاره می شود :
مساجد و مدارس

مسجد جامع عتیق این مسجد یکی از کهن ترین و کم نظیرترین مساجد ایران بشمار می رود که شیوه های معماری و هنر ادروار مختلف را میتوان در آن به تماشا نشست .مقصوره کهن یا طاق هارونی قدیمی ترین بخش از بنای جامع عتیق قزوین است که به دهلیز ورودی شرقی آن متصل بوده و توسط هارون الرشید در سال 192 هجری قمری بنا شده است . میگویند شالوده مسجد را بر بنیان آتشکده ای نهاده اند . در چهار هزار متر مربع است چهار ایوان رفیع قرار دارد که در دو سوی هر یک رواقی طولانی ساخته اند . گنبد آجری دو پوش و شبستان جنوبی مسجد بوسیله امیر خمارتاش عمادی در سالهای 500 تا 509 هجری بنا شده و دارای پنج کتیبه نفیس گچبری شده به خطوط ثلث ، نسخ و کوفی است که از شاهکارهای هنر ایرانی محسوب میشود و علیرغم حمله خانمانسوز مغول و وارد شدن آسیب های جدی به جامع عتیق قزوین همچنان استوار و پرشکوه باقی مانده است . در روزگار شاه طهماسب ایوان شمالی و مناره های کاشی کاری شده نفیس مسجد ساخته شده و ایوان جنوبی نیز در زمان شاه عباس دوم به مدخل مقصوره خمارتاشی ملحق ، ایوان غربی نیز به دستور شاه سلیمان صفوی بنا گشته است . از ویژگیهای ممتاز این مسجد علاوه بر داشتن شبستان بزرگ در چهار طرف حیاط ، یک شبستان زیر زمینی در ضلع جنوب غربی مسجد است که بنای آن توسط سعد السلطنه در روزگار قاجار پایان یافته است .
مسجد النبی(سلطانی) یکی از بزرگترین وباشکوه ترین مساجد ایران است که با 14000 متر مربع مساحت از نضر گستردگی صحن و شبستان ها ، شیوه معماری و استواری بنادر قزوین وایران منحصر به فرد به شمار میرود . براساس کتیبه ها ومنابع معتبر، بنیان مسجد را باید به وسیله فتعحلی شاه قاجار بدانیم و صفوی بودن اساس مسجد ،درست به نظر نمی رسد. سه در ورودی شمالی ،غربی و شرقی با سردرهای رفیع وشکوهمند که با کاشی های لاجوردی وخطوط ممتاز نستعلیق وثلث آراسته اند به حیاط وسیعی باز می شوند که به شکل مربع مستطیل و از شمال به جنوب گسترده است و حوض سنگی بزرگی در میانه آن ، ایوان های بلند شمالی وجنوبی رابا آسمان مینایی انعکاس می دهد . چهار ایوان که با دو گوشواره درهر طرف به رواقهای هشتگانه مسجد می پیوندند و تزئینات کــاشی وکتیبـه های نفیس را بر پیشانی خود دارند ، جلوه ای خاص به مسجد بخشیده اند . هریک از رواقهای شمالی وجنوبی دارای چهار طاق نما و رواقهای شرقی وغربی دارای نه طاق نما هستند که هر شبستان 28 طاق کوچک دارد که وسعت هرکدام 16 متر مربع است و به فاصله شش متر از همدیگر ، روی 18 ستون استوار شده اند . حجم هر یک از ستون ها 25/2 متر است . برفراز مقصوره جنوبی ، گنبد بزرگ و زیبابی به قطر دهانه 15 متر قرار دارد . این گنبد به صورت دو پوسته پیوسته ساخته شده و رتفاع تیزه داخلی آن کف بنا 83/20و ارتفاع راس خارجی آن تا کف حدود 25/23 متر است. ضخامت بدنه گنبد در پاکار نیز حدود 70/1 متر سطح خارجی آن: کاشی پوشیده شده و دارای طرحهای هندسی وخطی است . سدر شمالی مسجد مجلل و رفیع است وسرتاسر آن با کاشی های مینایی و اسلوب بدیعی تزئین گردیده و دارای کتیبه أی از کاشی لاجوردی به خط نستعلیق ممتاز به تاریخ 1202 ه ق است وبه ایوانی می پیوندد که سطح زمین آن به شکل کثیر الاضلاع مخمس به مساحت 82 متر بنا شده وبر بالای آن ماذنه بزرگی ساخته اند . این مسجد نیز همانند مسجد جامع دارای شبستانی زیر زمینی است که اینک به عنوان کتابخانه نبویه از آن استفاده می شود
مدرسه صالحیه مسجد – مدرسه صالحیه را باید بزرگترین مرکز علمی ایران در قرن سیزدهم هجری دانست که توسط مرحوم ملا حاج صالح برغانی ، برادر شهید ثالث و صاحب کتابها و تالیفات فراوان در علوم اسلامی به سال 1262 قمری بنیانگذاری شده است . مدرسه صالحیه درسه طبقه و با گنجایش بیش از هفتصد دانشجو درروزگار خود شهرت بسیار داشته و بزرگان بسیاری همچون سیدجمال الدین اسدآبادی در آن به تحصیل پرداخته اند . مسجد که در قسمت شمالی مدرسه قراردارد،دارای سه در شمالی ، جنوبی وغربی است که در غربی آن به هشتی بزرگی باز می شود که با مدرسه مشترک است . وسعت مسجد و ستون های انبوه و استوار آن از رونق فروان در ایام پیشین حکایت دارد.
امامزاده حسین بقعه متبرکه شاهزاده حسین فرزند بلا فصل امام رضا (ع) متوفای 201 ه ق از قرن سوم به بعد همواره زیارتگاه مردم بوده و از همان روزگار تاکنون آرامگاه بسیاری از دانشمندان ، سخنوران و بزرگان شهر است . بنای شکوهمند آن در حمله مغول و کشمکش های دوره صفوی آسیب کلی دیده و بازسازی شده و بجز ضریح نفیس چوبی که از شاهکارهای بی نظیر منبت کاری و گره چینی مجوف محسوب می شود و از سال 806 هجری باقی مانده ، بقیه بنا از آثار صفوی (شاه طهماسب و شاه صفی ) و قاجار (ناصرالدین شاه) است . صحن امامزاده دارای دو در ورودی اصلی شمالی و جنوبی و دو در فرعی شرقی و غربی است . آستانه سر در شمالی توسط سعدالسلطنه – فرمانداری قزوین در زمان ناصرالدین شاه – بازسازی شده و نقوش هندسی ، تزئینات کاشی هشتی زیبای ورودی ، در های بلند و شش مناره کوچک بر فراز آن تشخیص ویژه أی به بنا بخشیده است . صحن بزرگ امامزاده که با 52 ایوانچه گرداگرد بقعه را فراگرفته نمونه اعلای هنر کاشیکاری و معماری دوره قاجار است .
امامزاده های دیگر همچون : سلطان سید محمد ؛ امامزاده علی و حلیمه خاتون در شهر قزوین واقع شده که هر یک با بناهای تاریخی و زیبا ؛ زیارتگاه معتقدان و دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت (ع)است .
آرامگاه حمد ا…مستوفی مقبره حمدا…مستوفی نویسنده و تاریخ نگار معروف سده هشتم (تولد 680 – وفات حدود 750) و مولف تاریخ گزیده ، نزهه القلوب و ظفرنامه از آثار دوره ایلخانی است . مزار در سردابی واقع شده که بر روی آن بنایی به شکل مربع ساخته اند که پیش از گنبد به هشت ضلعی مبدل شده و دور تا دور آن مقرنس کاری است . گنبد فیروزه أی مخروطی آن و کتیبه أی که به خط ثلث به معرفی پدران و آثار مستوفی اشاره شده این بقعه را از سایر آثار تاریخی شهر ممتاز کرده است .
آرامگاه امام محمد غزالی
عارف نامدار ایرانی امام محمد غزالی پس از سالها اقامت در قزوین به سال 520 هجری بدرود حیات گفت و در جوار آستانه شاهزاده حسین (ع)به خاک سپرده شد و آرامگاه وی در آن مکان تا پایان قرن دهم هجری زیارتگاه اهل طریقت بود . بدنبال سیاست های شاه عباس اول در سختگیری علیه عرفا و فلاسفه و تخریب مرقد وی گروهی از مریدان بقایای جسد او را به محل فعلی منتقل کرده و آرامگـاه جدیدی ساختند . این بنا پس از فراز و فرودهای بسیار و تخریب مجدد در زمان محمد شاه قاجار هم اکنون به نام مسجد احمدیه شناخته شده که توسط مجدالاسلام قزوینی به سال 1328 هجری بنا گردیده است . در کنار مقبره غزالی ، آرامگاه دیگری متعلق به سلطان سید محمد ولی مورخ ذیقعده 1035 هجری قرار دارد .
آرامگاه ملا خلیلا مقبره دانشمند ، فقیه و مفسر مشهور دوره صفویه ملا خلیل بن غازی قزوینی (متوفی 1089) و سه فرزند وی : سلیمان ، احمد و ابوذر در جوار مدرسه وی قرار دارد . بنای باقی مانده از مدرسه پرشکوه وی که روزگاری محل حضور دانشمندانی نامی همچون فیض کاشانی ، شیخ حر عاملی ، ملا رفیعای واعظ ، آقا رضی و …بوده و هم اکنون در اختیار بنیاد ایران شناسی شعبه استان قزوین است .
بناها و یادمانها
کاخ موزه چهلستون (کلاه فرنگی) یکی از آثار مهم دوره صفوی در قزوین عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی است که در وسط باغ بزرگی قرار دارد وتنها کوشک باقی مانده از مجموعه کاخ های سلطنتی روزگار شاه طهماسب است بنا ساختمانی هشت گوش به مساحت تقریبی 500 مترمربع براساس نقشه یک معمار ترک در دوطبقه ساخته شده ودارای تالارها و اتاق های کوچکی درهرطبقه است . نقاشی های دیواری طبقه اول نمونه أی از هنر نگارگری مکتب قزوین ودارای شهرت جهانی است .تالار بزرگ طبقه دوم با ارسی های پنج چشمه أی درچهــار جهت اصـــلی به محوطه غلام گردش بالا می پیوندد که دارای سقف بلندی از خنچه پوش بوده است . از این بنا هم اکنون به عنوان گنجینه (موزه) قزوین استفاده می شود . بنای هشت بهشت اصفهان باگرته برداری از این اثر ساخته شده است.
عمارت عالی قاپو از بین هفت در ورود به ارگ سلطنتی ، تنها دراصلی جنوبی که به خیابان ومیدان شاه باز می شد و ؛ عالی قاپو ؛ نام داشته به یادگار مانده است . برپیشانی این سردر رفیع ، کتیبه أی با کاشی معرق به خط ثلث جلی از علیرضا عباسی جلوه گر است که بر فراز آن پنجره مشبک بزرگی از کاشی قراردارد .دو گوشواره بلند در طرفین سردر که بربالای طاق نمایی واقع شده بنا رابه ساختمان های همجوار پیوند می داده است . هشتی بزرگی که پس از جلوخان سردر ، قرار گرفته به کتیبه أی از نستعلیق ممتاز و نقوش سحر انگیز دیواری مزین است .
مقبره شهید ثالث مزار فقیه اصولی و مجتهد پرآوازه قرن سیزدهم ، مرحوم ملا محمد تقی برغانی معروف به شهید ثالث که در سال 1263 هجری قمری در محراب عبادت به دست پیروان فرقه بابیه به شهادت رسید در این مکان قرار دارد . بنای مسجد مقبره را به دوران آق قویونلوها نسبت می دهند . ولی ایوان مجاور قاجاری است . سنگ قبر شهید ثالث شاهکاری از خوشنویسی ، نقاشی و حکاکی هنرمندان بویژه ملک محمد قزوینی محسوب می شود .
حسینیه امینی ها قسمتی از یک عمارت گسترده وتودرتو است که به سال 1275 قمری در دوطبقه به وسیله مرحوم محمدرضا امینی ساخته شده است . حسینیه دارای دو حیاط شمالی وجنوبی و سه تالار شرقی – غربی است که به موازات یکدیگر قرار دارند وبه وسیله پنج دریهای متحرک مشبک از هم جدا می شوند . تالار میانی بزرگتر از دو تالار دیگر وبه طول 18 متر و عرض 5 متر ساخته شده و طول وعرض دو تالار دیگر ، هریک 5×10 متر است . آمیختگی حساب شده و زیبائی تزئینات گچ بری ، نقاشیروی چوب و آئینه کاری در سقف ،دیوارها ، طاقچه ها ، رف ها و دیوار واره های چوبی بسیار چشمگیر ودر حد شاهکار است. دو اتاق شمالی – جنوبی نیز در شرق و غرب تالار ها وجود دارد که از تزئینات کمتری برخوردار است. سردابه آشپزخانه ، انبارها وشربت خانه درطبقه زیرین حسینیه واقع شده است.
مجموعه سعدالسلطنه بزرگترین کاروانسرای سرپوشیده و مرکز تجاری داخلی شهری در ایران است که توسط باقرخان سعدالسلطنه فرماندار قزوین در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده و از سراهای تودرتو و پیوسته به هم تشکیل گردیده است . ورودی های متعدد و بلند حیاط های وسیع ؛ بارانداز و شترخان بزرگ ؛ گرمابه ؛ هشتی های باشکوه و حجره هایی که دور تا دور فضاهای باز و دالان های طول و دراز گسترانده اند و از تزئینات آجر تراش و کاشی برخوردارند این مجموعه را به زیبایی تمام آراسته است .
دروازه ها : 1- پنبه ریسه 2- راه کوشک 3-شیخ آباد 4- رشت 5- مغلاوک 6- خندقبار 7-شاهزاده حسین 8- مصلی 9- تهران . اکنون از میان آن بناهای باشکوه تنها دو دروازه تهران و راه کوشک باقی مانده است .
میمون قلعه در جنوب شهر قزوین قلعهای در دوطبقه با دهلیــزهای عمود برهم واتاق های جانبی وجود دارد که گنبد میانش فرو ریخته وبقـــایایی از هشت برج آن باقی است . عده ای آن را مهمان قلعه خوانده و گروهی به میمون بن عون کاتب – سردار موسی الهادی عباسی – درقرن دوم نسبت می دهند . این قلعه بنایی است مربع شکل به ابعاد تقریبی 70×70 متر که از خشت های 30×30 سانتیمتر با ملاط شفته ساخته شده است . طبقه زیرین میمون قلعه ازشرق تپه باسه تونل به غرب تپه منتهی میگردد ویک تونل شمالی – جنوبی این تونلها را به هم متصل می سازد .برخی از سفالینه های به دست آمده در قلع نشان از کاربرد آن تا دوره آل بویه دارد.
بازار : موقعیت ممتاز قزوین از نظر جغرافیایی که در محل شمال – جنوب و شرق – غرب کشور بوده ، همواره باعث پویایی اقتصاد وگسترش بازرگانی در شهر شده و اماکانات وتسهیلات مورد نیاز خویش را نیز طلب می کرده است . اختصاص هرراسته از بازار به یک صنف که هنوز هم باقی است ویک جاذبه گردشگری به شمار می رود وستایش ناصر خسرو از رونق وگستردگی بازار دوره سلجوقی شهر وتوصیف حیرت آور شاردن از بازار عهدصفوی قزوین نشانگر فراوانی سراها وتیمچه ها ومراکز داد وستد شهر است. با این که مقدار زیادی ازاین کاروانسر ها دسخوش تخریب ویرانی ها گشته واثری از آنها باقی نمانده است ،هنوز مجموعه های زیبا و استواری درجای جای شهر وجود دارند که روزگار پر رونق دیرین رابه یاد می آورند.
کلیسا ها: گروههای مختلفی از مسیحیان طی چهارصد سال گذشته در قزوین و کنار مسلمانان سکنی گزیده ؛ برادرانه زندگی کرده و با آزادی به وظایف دینی خود عمل نموده اند .کلیسای آسوریان ؛ کلیسای کانتور ؛ کلیسای وارکانیان مقدس( مدرسه رفیع ) از جمله عبادتگاههای آنان به شمار می رود که تاکنون باقی است .
سوغات قزوین : مسافران و گردشگرانی که به شهر زیبا و کهن قزوین می آیند ؛ آثار و فرآورده های هنرمندان قزوینی را ره آورد سفر خویش ساخته و خاطرات آن را به این وسیله همیشگی می سازند .
باقلوا و شیرینی کیفیت ، زیبایی سرشار از هنر ، تنوع و گونه گونی فراوان شیرینی های سنتی قزوین زبانزد مردم هنر دوستی است که تفاوت را درک می کنند و در پی آنند . ترکیب دلپذیر موادی همچون قند ، بادام ، پسته ، عسل ، گردو ، نارگیل ، غلات ، فندق ، روغن ، هل ، زعفران ، گلاب و … فرآورده هایی را می آفریند که انرژی بخش و شادی زا هستند هنر شیرینی پزی دارای اعتباری وصف ناپذیر در میان خانمهای خانه دار قزوینی است و کمتر خانواده متوسطی پیدا می شود که در طول سال به پخت و پز شیرینی نپردازد .نام بعضی از شیرینی های قزوین به این شرح است : باقلوای لوزینه ، باقلوای پیچ ، نان برنجی ، نان برنجی زعفرانی ،نان برنجی کاکائویی ، نان نخودی ، نازک پسته أی ، نازک بادامی ، نازک گردویی ، لب پیچ ، نان چرخی ، نان بادامی ، نان گردویی ، کلوچه اتابکی ، ولیعهدی ، پادرازی ، توت زعفرانی ، توت پسته أی ، توت بادامی ، نان نارگیلی ، حاج کریمی و ….
محصولات باغی بادام ، پسته ، فندق ، انگور ، کشمش ، انار سنگان ، سیب ، زردآلو ، گیلاس ، آلبالو ، ذغال اخته و … از جمله سوغاتی های قزوین به شمار می روند .

صنایع دستی صنعتگران هنرمند قزوینی از دیرباز به نوآوری ، خلاقیت و ظرافت در کار شهرت داشته اند .ناصرخسرو پژوهشگر و جهانگرد پرآوازه ایرانی قریب به هزار سال پیش از فرآوانی صنایع در بازار قزوین به این شرح یاد کرده است : … به قزوین رسیدم ، باغستان بسیار داشت بی دیوار و خار و هیچ مانعی از دخول در باغات نبود . و قزوین را شهری نیکو دیدم . بارویی حصین و کنگره بر آن نهاده و بازارهایی خوب ، مگر آنکه آب در وی اندک بود و منحصر به کاریزها در زمین … و از همه صناع ها که در آن شهر بود کفشگر بیشتر بود . دیگران نیز به صادرات صنایع دستی قزوین همچون کمان ، پوشاک و … به شهرهای همجوار اشاره کرده اند . علیرغم آنکه بسیاری از استادکاران قویدست و توانا هم اینک روی در نقاب خاک کشیده اند و هجوم سیل آسای تجدد ، انبوهی از صنایع دستی را در نور دیده باز هم میتوان در پیدا و نهان این شهر ردپایی از آن بزرگان یافت و چشم و جان را به تماشای آثار بازماندگان و شاگردانشان روشنی و صفا بخشید . در این مختصر به بعضی از صنایع دستی متداول در قزوین اشاره می رود . سوزن دوزی ، گلابتون دوزی ، ابریشم دوزی و ملیله دوزی آینه کاری ، حکاکی ، قلمزنی ، گلیم ، جاجیم و چادرشب ، فرش و سفالگری و چوب ساخته ها از هنرهایی است که برای گردشگران بسیار جذاب است .
هنرهای دیگر بدون اغراق قزوین را پایتخت خوشنویسی کشور نام نهاده اند . مکتب نگارگری و مینیاتور قزوین مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و به افقهای جهانی دست یافته است . کاشی سازی معرق و خشتی هفت رنگ قزوین پیشینه أی بس درخشان دارد . نقاشی روی چوب و پشت شیشه از ویژگیهای ممتاز صنایع دستی قزوین است . خاتم کاری ، مینا گری ، حجاری و سنگ تراشی ، گچبری و … و نیز از هنرهای دیگری است که برای گردشگران بسیار جذاب تلقی می شود .