چهارشنبه 28 اردیبهشت 1401
تعزیرات استان خراسان رضوی
| |
آشنایی با استان
استان خراسان رضوی در یک نگاه
«خورآسان» نام گذشته ی خراسان است که از دوکلمه « خور» به معنای خورشید و «آسان» به معنای ظاهر شدن تشکیل شده است . این سرزمین چون در شرقی ترین ناحیه ی ایران زمین قرار داشته است وخورشید زودتر از سایر نقاط درآن طلوع می کرده ، این نام را به خود گرفته است . از این رو « خور آسان » به معنای پدیدار شدن خورشید یا سرزمین بامدادان وطلوع آفتاب بکار رفته است . بدیهی است که از نقطه نظر دانش جغرافیا خورشید اصولا از سوی مشرق طلوع نموده وبه سمت مغرب غروب می کند. با استناد به این توصیف خور آسان را می توان سرزمین شرقی یا شرقی ترین ناحیه ی ایران زمین نیز تلقی کرد. واژه «خور آسان» در طول اعصار به سبب کثرت استعمال تحول یافته وبه «خراسان» امروزی بدل گشته است.
استان خراسان رضوی در شمال شرقی ایران واقع شده و چهارمین استان وسیع کشور است . این استان با حدود 600/127 کیلومتر مربع مساحت ، 7/7 درصد از مساحت کشور ایران را شامل می شود و بین 34 تا 38 درجه عرض شمالی و 57 تا 61 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد . استان خراسان رضوی با کشور ترکمنستان 6/531 کیلومتر و با کشور افغانستان 302 کیلومتر مرز مشترک دارد و از جنوب به خراسان جنوبی و از شمال غربی به خراسان شمالی و از غرب به استان های سمنان و یزد محدود می گردد .
در بخش شمالی خراسان رضوی قسمت قابل توجهی از دو رشته کوه کپه داغ هزار مسجد ، آلاداغ و بینالود قرار گرفته است . ارتفاعات جنوبی استان خراسان رضوی از ادامه کوههای ایران مرکزی شکل گرفته و کوههای سیاه کوه و سرخ کوه را شامل می گردد . استان خراسان رضوی از مناطق نیمه خشک و خشک کویری به شمار می رود . اما تحت تأثیر عوامل جغرافیایی مختلف از تنوع اقلیمی برخوردار است .
نواحی مرتفع زمستان های سرد و تابستان های معتدل و نواحی کم ارتفاع زمستان های نسبتا سرد و تابستان های گرم و خشک دارند .
به دلیل موقعیت جغرافیایی و نوع اقلیم در خراسان رضوی ، در این استان آب از اهمیت ویژه ای برخوردار است . در این استان رودهای پر آب نظیر آنچه در شمال و غرب کشور دیده می شود وجود ندارد و به دلیل کمبود ریزش های جوی اغلب رودها فصلی هستند . رودهای مهم خراسان رضوی عبارتند از اترک ، کشف رود ، کال شور و شش طراز .

تقسیمات کشوری و جمعیت

در تابستان سال 1383 استان خراسان با تصویب مجلس شورای اسلامی به 3 استان خراسان شمالی ، خراسان رضوی و خراسان جنوبی تقسیم گردید . استان خراسان رضوی با مرکزیت مشهد ، بر اساس آخرین تقسیمات کشوری که در آذرماه سال 1383 انجام گرفت ، دارای 20 شهرستان 62 بخش ، 65 شهر و 158 دهستان است . شهرهای این استان عبارتند از : درگز ، قوچان ، کلات ، چناران ، مشهد ، نیشابور ، سبزوار ، سرخس ، فریمان ، تربت حیدریه ، کاشمر ، خلیل آباد ، بردسکن ، تربت جام ، تایباد ، خواف ، رشتخوار ، گناباد ، فردوس و مه ولات .
بر اساس نتایج سرشماری در سال 1385 استان خراسان رضوی 079/593/5 نفر جمعیت دارد . شهر مشهد با حدود 350/868/2 نفر جمعیت ، پرجمعیت ترین شهر استان است . بر مبنای این سرشماری ، شهرستان بردسکن دارای 69551 نفر ، تایباد 47663 نفر، تربت جام 455/244 نفر ، تربت حیدریه 267604 نفر ، چناران 966/110 نفر ، خلیل آباد 008/45 نفر ، خواف 378/110 نفر ، درگز 925/75 نفر ، سبزوار 133/440 نفر ، سرخس 442/87 نفر ، رشتخوار 994/57 نفر ، فریمان 266/87 نفر ، قوچان 022/186 نفر ، کاشمر 358/149 نفر ، کلات 667/40 نفر ، گناباد 135/110 نفر و نیشابور 170/448 نفر ، مه ولات 663/47 نفر ، نفوس می باشد .

منابع اقتصادی
کشاورزی : قریب به سی درصد از اراضی این استان به زارعت آبی و باغی دیم اختصاص یافته است . این نواحی عمدتا در بخش های مرکزی ، شمال و شمال غربی و شرق استان قرار دارند . محصولات کشاورزی در استان خراسان شامل گروه های غلات ، محصولات صنعتی ، حبوبات ، محصولات جالیزی ، نباتات علوفه ای ومحصولات دیگر از قبیل انواع میوه واز همه مهمتر زعفران است . این محصول سبب ارزش افزوده بسیار آن به طلای سرخ معروف شده است . درآمد خالص سالیانه حاصل از کشت زعفران زیاد ونیاز آن به آب کم است ، از این رو کشت آن در نواحی جنوبی استان که با کمبود آب روبروست از نظر اقتصادی کاملامقرون به صرفه است.
دامداری : از آنجا که دامداری کاملا وابسته به وجود مراتع وچراگاههای مطلوب است ،در نواحی سرخس ، رشته کوههای هزار مسجد وبینالود به سبب داشتن آب وهوای مناسب ومرتع غنی دامداری از رونقی بسیار ودر شمال استان که دارای مرتعی نسبتا ارزشمندند از رواجی نسبی برخوردار است.
معادن: در استان خراسان رضوی مواد معدنی متنوعی وجود دارد که برخی از آن ها مورد بهره برداری قرار گرفته وزمینه ایجاد بعضی صنایع را به وجود آورده اند. در این استان تعداد 165 معدن وجود دارد که از مهم ترین آنها می توان به معادن سنگ آهن خواف ، خاک نسوز در بجستان ، کائولن در کاشمر ، فیروزه در نیشابور وگاز در سرخس اشاره کرد.
صنایع: استان خراسان رضوی به دلیل دارا بودن صنایعی چون صنایع غذایی ، نساجی ، پوشاک ، کاغذ سازی ، چاپ وانتشار ، فرآورده های نفتی شیمیایی ، لاستیک وپلاستیک ، مواد کانی ، ریخته گری ، صنایع فلزی ، ماشین سازی ، صنایع برق والکترونیک ، تجهیزات ارتباطی حمل ونقل جزو استان های مهم کشور است .

جاذبه های طبیعی استان 
استان خراسان رضوی دارای جاذبه های طبیعی فراوانی است که از آن جمله می توان به ییلاقات طرقبه ، شاندیز ، جاغرق ، نغندر ، کنگ ، عنبران ، زشک ، اخلمد ، دره ارزنه ، دره آل ، چهلمیر ، شمخال ، کوه سرخ ولایین کلات اشاره کرد. از معروفترین چشمه های این استان می توان به چشمه سبز ، چشمه گیلاس ، چشمه گراب ، چشمه آب گرم فردوس ، چشمه حضرت ، آب گرم شهر کهنه وآب گرم کاریز اشاره کرد.
سد طرق ، سد کارده ، سد دره مهوید ، سد نادری ، بند سلامه وسد شهید یعقوبی از سدهای مهم استان خراسان به شمار می روند . تعداد زیادی غار زیبا در استان خراسان وجود دارد که از مهمترین آنها می توان به غار مغان ، غار هندل آباد ، غار دره آل ، غار سنو ، غار کارده ، غار مزداوند ، غار پرده رستم ، غار آتشگاه ، غار ماپری وغار بزنگان اشاره کرد.
پارک ملی تندوره ، پناهگاه حیات وحش حیدری ، پناهگاه حیات وحش شیر احمد ، باغ کشمیر ، منطقه شکار ممنوع مرزی باجگیران ، منطقه شکار ممنوع دربادام ، منطقه شکار ممنوع قرخود ، منطقه شکار ممنوع هنگام ، منطقه شکار ممنوع هلالی ، منطقه شکار ممنوع درونه و منطقه شکار ممنوع بزمای از مناطق حفاظت شده وپناهگاه های حیات وحش استان خراسان به شمار می روند.

جاذبه های فرهنگی وتاریخی استان
جاذبه های استان خراسان رضوی بسیارند . در استان خراسان رضوی چندین مجموعه معماری آرامگاهی از جمله مزار شیخ احمد جام ، مجموعه معماری کدکن ، مجموعه تاریخی مزار قطب الدین حیدر وجود دارد.
میل اخنگان ، برج رادکان ، مناره فیروز آباد ، خسروگرد ، گنبد سبز ، گنبد خشتی ، قلعه گبری ، قلعه کریم آباد ، قلعه چهل دختر ، آب انبار میانده ، آب انبار قلعه کهنه ریزه ، آب انبار سید باقر ، یخدان کوثر ، آسیاب هاب بشرویه ، آسباد خشت ، آسبادهای نشتیفان ، کتیبه خان تاشی ، پل خاتون ، چهار طاقی بازه هور ، چهار طاقی ریوند ، عمارت خورشید ، کوشک سلامه و ... از دیگر جاذبه های تاریخی استان به شمار می روند.

آرامگاهها ومقابر
آرامگاه خواجه عبدا... (تایباد) آرامگاه شیخ زین الدین ابوبکر (تایباد)
آرامگاه علامه شهرستانی (درگز) آرامگاه پیر پالان دوز (مشهد)
آرامگاه خواجه ربیع (مشهد) آرامگاه خواجه مراد (مشهد)
آرامگاه خواجه اباصلت (مشهد) آرامگاه فردوسی (توس)
آرامگاه نادر شاه افشار(مشهد) آرامگاه کلنل پسیان (مشهد)
آرامگاه ومقبره شیخ لقمان سرخسی (سرخس) آرامگاه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری (نیشابور)
آرامگاه کمال الملک (نیشابور) آرامگاه خیام (نیشابور)
آرامگاه فضل بن شاذان (نیشابور) آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری(سبزوار)
آرامگاه شهید سید حسن مدرس(کاشمر) مزار بیدخت (گناباد)

امام زاده ها
امام زاده سید ابراهیم (نیشابور) امام زاده محمد محروق (نیشابور)
امام زاده سلطان حسن (سبزوار) امام زاده جعفر(سبزوار)
امام زاده شعیب (سبزوار) امام زاده یحیی (سبزوار)
امام زاده هفت معصوم (سبزوار) امام زاده گان هاشم ومحتشم (مشهد)
امام زاده گان سید یاسر وسید ناصر(مشهد) امام زاده سید عبدالعزیز (مشهد)
باغمزار (بقعه امام زاده سید حمزه)(کاشمر) بنای امامزاده سید مرتضی (کاشمر)
بنای آرامگاه امام زاده سلطان ابراهیم (قوچان) بقعه کمر زیارت (گناباد)
بقعه سلطان محمد عابد (گناباد)

سوغاتی ها وصنایع دستی
عطریات انواع نبات ونقل وشیرینی
سجاده ، جانماز، مهر، تسبیح زعفران یا طلای سرخ
زرشک خشکبار
ادویه جات انگشتر سازی وزیورآلات
پوستین دوزی شاندیز وقوچان حکاکی روی سنگ
سفال مند گناباد فیروزه تراشی نیشابور
ابریشم بافی کلات قالی بافی وگلیم بافی وبرک بافی
معرق کاری سنگ تراشی
منبت کاری کاشی پزی
نقاشی روی چرم وچوب سبد بافی – شعر بافی – مینیاتور ونگار گری
مسگری وساخت ظروف مسی قلمزنی شده وآهنگری