سه شنبه 1 مرداد 1398
تعزیرات استان یزد
| |
آشنایی با استان
 
 
آشنایی با استان یزد
 
استان یزد

وجه تسمیه یزد

یزدواژه ای باستانی است که ریشه در (یشتyasht )یا (یزت yazt) و (یسنyasn) به معنای ستایش – نیایش – پرستش – ایزد و… دارد یکی از فصول پنجگانه اوستا هم به یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده است . در پاره ای ازمتون قدیمی یزد را دار العباده یا دارالعباد نیز گفته اند. احمد کاتب (مورخ یزدی در قرن نهم ) نوشته است که در سال 504 هجری ملکشاه سلجوقی حکومت یزد را به علاء الدوله کالنجار واگذار کرد و آنرا دارالعباده نامید.
استان یزد با وسعت حدود131575 کیلومتر مربع در حاشیه کویر لوت درمرکز ایران واقع شده است . این استان از شمال به استان اصفهان و خراسان ، از باختر به استان اصفهان، از خاور به استانهای خراسان و کرمان و از جنوب باختری به استان فارس واز جنوب خاوری به استان کرمان محدود است . جمعیت این استان تقریبا 1 میلیون نفر(977000 نفر ) می باشد .
استان یزد دا رای 9 شهرستان و 19 شهر و 17 بخش و43 دهستان می باشد . شهرستانهای آن :اردکان ، ابرکوه ،بافق ، تفت ، خاتم ، صدوق ، طبیس ، مهریز ، میبد غذای معروف یزد شولی می باشدکه با سبزی و آرد درست می شود . معروفترین شیرینی های یزد عبارتند از :باقلوا، قطاب و پشمک ،چهار لوز (لوز بیدمشک ، لوز نارگیل ، لوز پسته،باقلوا )می باشد.
ترمه بافی ،فرش بافی ، چاقو سازی ، سبد بافی ، سنگ تراشی ، پارچه بافی ، زیلو بافی ، سرامیک . سفال سازی ، کرباس بافی ، طلا و نقره کاری از مهم ترین صنایع دستی یزد بشمار می رود .

سوغات یزد:
ترمه - شمد-چادرشب -روفرشی -دارایی -سجاده - مخمل قالی -گلیم-ارده و حلوای ارده-انار -خرما-حصیر-بادبزن-چاقو-سبد-زیلو-سفال و فرآورده های لبنی و انواع شیرینی (باقلوا ، قطاب ، پشمک )

تولیدات عمده کشاورزی :
انار ،پسته مهمترین کالاهای صادراتی استان یزد ،کابل و فولاد-

یادمانهای طبیعی استان یزد :

الف :نواحی کوهستانی شامل:
*دره های ییلاقی که مهمترین این مناطق در دامنه شیرکوه می باشد .این دامنه ها اعم از پیشکوه ،میانکوه ، پشتکوه می باشد . ده بالا معروفترین و خوش آب و هوا ترین منطقه ییلاقی یزد است(پیشنهاد می گردد حتماً از این منطقه دیدن نمائیدتاهمراه با مردم خونگرم و مهربان یزدسفری بیادماندی به شما هدیه گردد ) طزرجان ، منشاد ، بنادک سادات ، سانیج ،بردستان ،سخوید ، نیر، گاریزات ، بنادک دیزه ، شواز ، بیداخوید ، نصرآباد ، مزرعه آخوند ییلاقهای دیگر این استان هستند . لازم بذکر است که هر کدام از این مناطق ییلاقی به نوبه خود دیدنی است که هربیننده با دیدن آنها د ر این استان واقعا شگفت زده خواهد شد .
*ارتفاعات معروف شهر یزد شیرکوه ، عقابکوه ،چک چک و کوههای خرانق می باشد . *در این استان بیش از 31 غار طبیعی وجود دارد . مهمم ترین این غارها عبارتند از :غار ابرکوه ،غار موبدان فیروز در تفت ،غارهای نباتی و خدایی در ندوشن ،غارمغستان در ساغند ، غارگل عقدا اشکفت درعقدا،غارماهانه خرانق دراردکان،غارهای دره زنجیر وده کفتردریزد، غارهای انجیر بره و قطرم در بافق
 
.ب: چشمه و رودخانه :*چشمه تامهرواقع در 6 کیلومتری جنوب تفت .چون از اول بهار تا مهر ماه چشمه آب آن جاری است به آن تامهر گویند . *چشمه غربالبیز واقع در مهریز باآبی گوارا و زلال که از کوههای منطقه جاری می گردد و در این فرو رفتگی می ریزد وبه دریاچه ای طبیعی تبدیل می شود که در سالهای پرباران امکان قایفرانی تفریحی نیز دراین محل وجود دارد .

ج: تپه های باستانی شامل :
تپه قاضی میرجعفر(دربافق ) ، سنگ تگارهای ارنان در تفت د : در ختان کهنسال شامل : سرو ابرکوه (بیش از 4500 سال قدمت -40 متر ارتفاع -دارای تنه ای با قطر 4 متر و نیم -شاخه هایی با قطر 1/85 متر )چنار فراشاه (درفراشاه تفت )، سرو دربید ( 39 کیلومتری شمال شرق یزد در روستای دربید )،سرو کهنسال مهریز ه:حیات وحش شامل : *کالمند و بهادران (دراین منطقه آهویا غزال ایرانی ،هوبره ،کل ، بز ، قوچ ، میش ، پلنگ ، کفتار ، انواع روباه ، گرگ ، خرگوش ، کبک ، تیهو ، باقره ، زاغ بور ، انواع عقاب دیده می شود . *باجگان و آریز (دراین منطقه انواعی از پرندگان دیده می شود ) و:کویر استان یزد که آن نیز به نوبه خود تماشایی است شامل : *فضای روستایی کویری که آن را در اشکذر ،زارچ ، عز آباد، بندر آباد ، میمونه ، ابراهیم آباد ، ندوشن ، مهرجرد ، فیروز آباد ، رکن آباد ، خرانق و عقدا می توان دید و در آن تدبر نمود . *جنگل کویری مثل :جنگلهای گز و تاغ که نمونه آن در پارک دیدنی آهن شهر بافق می باشد *منطقه کویری(کویر سیاه کوه اردکان ، کویر ابرکوه )

یادمانهای تاریخی شهر یزد :

اولین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی جهان واز جاذبه های متعدد تاریخی برخورداراست .به قولی شنیدن کی بود مانند دیدن
یادمانهای تاریخی آن شامل : موزه ، یخچال خشتی ، حمام قدیم ، آ‎ب انبار ، کاروانسرا و رباط ، باغ قدیمی و بافت قدیم می باشد *موزه آب ، موزه علوم طبیعی و موزه قصر آئینه جالب ترین و جذاب ترین موزه های استان یزد برای گردشگران و توریست ها است . *یخچال میبد و یخچال ابرکوه از بهترین مکانهای از نظر ساختار یخچال خشتی می باشند . حضور در این مکانها نیزلذت بخش است . *باغ دولت آباد که قدمت آن به دوره زندیه می رسد سرتاسر آن شاهکاری از طبیعت دیده می شود برخورداری از عمده ترین درختان مختلف(سرو و کاج و گل سرخ و …) . بادگیری با 33 متر بلندی از سطح زمین که شاهکار مهندسی و نشانه ی نبوغ معماری یزدی است باغ گلشن نیز یکی دیگر از باغهای دیدنی دارای گونه های طبیعی مثل انار و مرکبات و نخل می باشد. اولین بار توسط میرحسین خان سومین حاکم عصر ناصرالدین شاه احداث شد . *حمام نو(مربوط به دوره قاجاریه در نزدیکی محله فهادان ) و حمام خان (واقع در میدان خان با مساحت 1170 متر مربع ، در حال حاضر بصورت مکان سنتی در آمده است ) از حمامهای قدیمی می باشد . *آب انبار ها که به سبب موقعیت جغرافیایی این استان که دارای آب و هوای اقلیمی –گرم و خشک بیابانی می باشد ساخته شده است شامل : آب انبار 6 بادگیری (دارای قدمت 180 ساله ) ،آب انبار وقت و ساعت (ساخته عصر شاه سلطان حسین صفوی )،آب انبار حاج یوسف (زمان قاجاریه )،آب انبار وزیری (ساخت سال هشتم هجری ) *کارونسرا و رباط نیز از جمله مکانهای تاریخی یزد است . رباط رشتی ، رباط ساغند ، رباط زین الدین ( 60کیلومتری جاده یزذد ، اردکان در شهرستان مهریز ) ، کار وانسرای علی آباد ، کاروانسرای سر یزد (دوره صفویه ودر مهریز ) ، کار وانسرای های تجاری (مثل ابوالمعالی ، افشار ، پنجه علی ، شیرازی ها ، وکیل ، والی ، عربها ، همگی واقع در خیابان قیام ) *بافت قدیم شهر یزد از آنجا که اولین شهر خشت خام می باشد دارای وسعت زیادی است و لی در عین حال اگرازیک مکان دیدن کنید مشتاق می شوید تااز دیگر قسمتهانیز بازدید نمائید . این بافت شامل : خانه قدیمی ( خانه نواب وکیل -خانه آقازاده-خانه عربها - خانه لاریها - خانه محمودی - خانه ملک التجار و خانه رسولیان) ومدرسه قدیمی (ضیائیه - شهاب الدین طراز-مصلی صفدر خان - ابوالمعالی و مدرسه خان) ومیدان قدیمی (امیرچخماق -میدان خان -میدان وقت و ساعت و میدان بعثت ) و قلعه تاریخی ( قلعه یزد ، نارین قلعه ، قلعه خورمیز ،قلعه پهلوان بادی ، قلعه دون گائون،قلعه مروست ) و بنای یادبود ( بقعه سید رکن الدین ، بقعه سید شمس الدین ، بقعه سید سهل بن علی ، گنبد عالی ،گنبد شیخ جنید ، گنبد سنگی ابرکوه ، کبوتر خانه میبد ، سیدون علی تقیا ، بقعه شیخ داوود) و بازار قدیمی ( بازار خان ، بازار مسگری ، بازار پنجه علی ، بازار زرگری )
 
یادمانهای مذهبی
از آن جهت که استان یزد به دارالعباده معروف می باشد یادمانهای مذهبی آن به سه دسته کلی تقسیم بندی می شود : الف : زیارتگاه ب: خانقاه ج: مسجد *زیارتگاههای استان یزد هر کدام دارای نقوش و کاشیکاریهای مختص خود می باشد که هرشخصی باید آن ها را از نزدیک ببیندتا به شاهکار های معماری و هنر یزدی پی ببرد . این زیارتگاهها عبارتنداز : امامزاده جعفر، بقعه دوازده امام ، امازاده عبداله بافق ، امامزاده سید جعفر ، شاهزاده فاضل ، امامزاده سید محمد ، امامزاده طبس ، کشته خاته ، خدیجه خاتون و امامزاده ….. *خانقاه شامل : خانقاه بندر آباد ، خانقاه شیخ علی بنیمان ، بقعه شیخ احمد فهادان ، بقعه شیخ داد ، بقعه شاه خلیل *مساجدکه هر کدام از آنها دارای کاشیکاریهای نفیس و جالب ،سردر بلند ، دارای ایوان ، ستونهای قطور ،گنبد ، صحن ،حوضخانه و…. می باشد مانند: مسجد جامع کبیر ، مسجد امیر چخماق ، مسجد ملا اسماعیل ،مسجد ریگ ،حظیره ، مسجد شاه طهماسب ، مسجد ابوالمعالی ، مسجد جامع اهرستان ، مسجد ارگ قلعه ، مسجد آکریما ، مسجد امام حسنی ، مسجد ام سلمه ، مسجد بازارچه ، مسجد باغ بهشت ، مسجد بازار نو (قاضی ها ) ، مسجد باغ گندم ، مسجد بیاق خان ، مسجد پشت باغ ، مسجد پیرحسین دامغانی، مسجد تبریزیان ، مسجد علیای نعیم آباد ، مسجد جوی بلبل و… می باشد . 

یادمانهای اقلیتهای مذهبی
این یادمانها شامل کنیسه هاواش و پرستشگاه زرتشتیان می باشد . *کنیسه هاواش (برگزاری مراسم 8 روزه بمناسبت نجات قوم بنی اسرائیل توسط حضرت موسی (ع ))و پرستشگاه زرتشتیان (آتشکده -دخمه - قلعه ستی پیر- پیرنارسون- پیرهریشت - چکچکو - پارس بانو -و پیر نارکی ) می باشد . قنات یکی از دیدنیهای مهم این استان است وبه سرزمین قناتها خوانده می شود . در 30 کیلومتری جنوب باختری شهر یزد 6 رشته قنات به نامهای وقف آباد ، رییس الدینی ، میرزایی، روشن آباد، نهر خیلی و خواجه غیاث حفر شده است که عمق مادرچاه آنها بین 28 تا 68 متر است
آب این قناتها به شهرستان یزد و آبادیهای اهرستان ،خیرآباد و عیش آباد می رسد
فرش بافی ، چاقو سازی ، سبد بافی ، سنگ تراشی ، پارچه بافی ، زیلو بافی ، سرامیک . سفال سازی ، کرباس بافی ، طلا و نقره کاری از مهم ترین صنایع دستی یزد بشمار می رود
نمونه ای چند از یادداشت های سیاحان و مسافران در مورد شهر یزد
یزد شهر ربزرگی است که از لحاظ تجارت و رفت و آمد نقطه مهمی به شمار می رود . یک نوع پارچه ابریشمی و طلایی در آنجا بافته می شود که موسوم است به پارچه یزدی . به همه جای دنیا صادر می شود . 
در حال حاضر قسمت اعظم زردشتیان درشهر یزد که آنجا را موطن اصلی خود می دانند سکونت دارند. حرفه اغلب آنان کشاورزی یا تجارت است. 
مناره ها و بادگیرهای شهر یزد از دور ،انسان را به یاد کتاب هزار و یک شب می اندازد .  
یزد از نظر بناهای خشتی و گلی در دنیا بی نظیر است .