سه شنبه 29 آبان 1397
تعزیرات استان یزد
| |
آشنایی با استان
 
 
آشنایی با استان یزد
 
استان یزد

وجه تسمیه یزد

یزدواژه ای باستانی است که ریشه در (یشتyasht )یا (یزت yazt) و (یسنyasn) به معنای ستایش – نیایش – پرستش – ایزد و… دارد یکی از فصول پنجگانه اوستا هم به یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده است . در پاره ای ازمتون قدیمی یزد را دار العباده یا دارالعباد نیز گفته اند. احمد کاتب (مورخ یزدی در قرن نهم ) نوشته است که در سال 504 هجری ملکشاه سلجوقی حکومت یزد را به علاء الدوله کالنجار واگذار کرد و آنرا دارالعباده نامید.
استان یزد با وسعت حدود131575 کیلومتر مربع در حاشیه کویر لوت درمرکز ایران واقع شده است . این استان از شمال به استان اصفهان و خراسان ، از باختر به استان اصفهان، از خاور به استانهای خراسان و کرمان و از جنوب باختری به استان فارس واز جنوب خاوری به استان کرمان محدود است . جمعیت این استان تقریبا 1 میلیون نفر(977000 نفر ) می باشد .
استان یزد دا رای 9 شهرستان و 19 شهر و 17 بخش و43 دهستان می باشد . شهرستانهای آن :اردکان ، ابرکوه ،بافق ، تفت ، خاتم ، صدوق ، طبیس ، مهریز ، میبد غذای معروف یزد شولی می باشدکه با سبزی و آرد درست می شود . معروفترین شیرینی های یزد عبارتند از :باقلوا، قطاب و پشمک ،چهار لوز (لوز بیدمشک ، لوز نارگیل ، لوز پسته،باقلوا )می باشد.
ترمه بافی ،فرش بافی ، چاقو سازی ، سبد بافی ، سنگ تراشی ، پارچه بافی ، زیلو بافی ، سرامیک . سفال سازی ، کرباس بافی ، طلا و نقره کاری از مهم ترین صنایع دستی یزد بشمار می رود .

سوغات یزد:
ترمه - شمد-چادرشب -روفرشی -دارایی -سجاده - مخمل قالی -گلیم-ارده و حلوای ارده-انار -خرما-حصیر-بادبزن-چاقو-سبد-زیلو-سفال و فرآورده های لبنی و انواع شیرینی (باقلوا ، قطاب ، پشمک )

تولیدات عمده کشاورزی :
انار ،پسته مهمترین کالاهای صادراتی استان یزد ،کابل و فولاد-

یادمانهای طبیعی استان یزد :

الف :نواحی کوهستانی شامل:
*دره های ییلاقی که مهمترین این مناطق در دامنه شیرکوه می باشد .این دامنه ها اعم از پیشکوه ،میانکوه ، پشتکوه می باشد . ده بالا معروفترین و خوش آب و هوا ترین منطقه ییلاقی یزد است(پیشنهاد می گردد حتماً از این منطقه دیدن نمائیدتاهمراه با مردم خونگرم و مهربان یزدسفری بیادماندی به شما هدیه گردد ) طزرجان ، منشاد ، بنادک سادات ، سانیج ،بردستان ،سخوید ، نیر، گاریزات ، بنادک دیزه ، شواز ، بیداخوید ، نصرآباد ، مزرعه آخوند ییلاقهای دیگر این استان هستند . لازم بذکر است که هر کدام از این مناطق ییلاقی به نوبه خود دیدنی است که هربیننده با دیدن آنها د ر این استان واقعا شگفت زده خواهد شد .
*ارتفاعات معروف شهر یزد شیرکوه ، عقابکوه ،چک چک و کوههای خرانق می باشد . *در این استان بیش از 31 غار طبیعی وجود دارد . مهمم ترین این غارها عبارتند از :غار ابرکوه ،غار موبدان فیروز در تفت ،غارهای نباتی و خدایی در ندوشن ،غارمغستان در ساغند ، غارگل عقدا اشکفت درعقدا،غارماهانه خرانق دراردکان،غارهای دره زنجیر وده کفتردریزد، غارهای انجیر بره و قطرم در بافق
 
.ب: چشمه و رودخانه :*چشمه تامهرواقع در 6 کیلومتری جنوب تفت .چون از اول بهار تا مهر ماه چشمه آب آن جاری است به آن تامهر گویند . *چشمه غربالبیز واقع در مهریز باآبی گوارا و زلال که از کوههای منطقه جاری می گردد و در این فرو رفتگی می ریزد وبه دریاچه ای طبیعی تبدیل می شود که در سالهای پرباران امکان قایفرانی تفریحی نیز دراین محل وجود دارد .

ج: تپه های باستانی شامل :
تپه قاضی میرجعفر(دربافق ) ، سنگ تگارهای ارنان در تفت د : در ختان کهنسال شامل : سرو ابرکوه (بیش از 4500 سال قدمت -40 متر ارتفاع -دارای تنه ای با قطر 4 متر و نیم -شاخه هایی با قطر 1/85 متر )چنار فراشاه (درفراشاه تفت )، سرو دربید ( 39 کیلومتری شمال شرق یزد در روستای دربید )،سرو کهنسال مهریز ه:حیات وحش شامل : *کالمند و بهادران (دراین منطقه آهویا غزال ایرانی ،هوبره ،کل ، بز ، قوچ ، میش ، پلنگ ، کفتار ، انواع روباه ، گرگ ، خرگوش ، کبک ، تیهو ، باقره ، زاغ بور ، انواع عقاب دیده می شود . *باجگان و آریز (دراین منطقه انواعی از پرندگان دیده می شود ) و:کویر استان یزد که آن نیز به نوبه خود تماشایی است شامل : *فضای روستایی کویری که آن را در اشکذر ،زارچ ، عز آباد، بندر آباد ، میمونه ، ابراهیم آباد ، ندوشن ، مهرجرد ، فیروز آباد ، رکن آباد ، خرانق و عقدا می توان دید و در آن تدبر نمود . *جنگل کویری مثل :جنگلهای گز و تاغ که نمونه آن در پارک دیدنی آهن شهر بافق می باشد *منطقه کویری(کویر سیاه کوه اردکان ، کویر ابرکوه )

یادمانهای تاریخی شهر یزد :

اولین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی جهان واز جاذبه های متعدد تاریخی برخورداراست .به قولی شنیدن کی بود مانند دیدن
یادمانهای تاریخی آن شامل : موزه ، یخچال خشتی ، حمام قدیم ، آ‎ب انبار ، کاروانسرا و رباط ، باغ قدیمی و بافت قدیم می باشد *موزه آب ، موزه علوم طبیعی و موزه قصر آئینه جالب ترین و جذاب ترین موزه های استان یزد برای گردشگران و توریست ها است . *یخچال میبد و یخچال ابرکوه از بهترین مکانهای از نظر ساختار یخچال خشتی می باشند . حضور در این مکانها نیزلذت بخش است . *باغ دولت آباد که قدمت آن به دوره زندیه می رسد سرتاسر آن شاهکاری از طبیعت دیده می شود برخورداری از عمده ترین درختان مختلف(سرو و کاج و گل سرخ و …) . بادگیری با 33 متر بلندی از سطح زمین که شاهکار مهندسی و نشانه ی نبوغ معماری یزدی است باغ گلشن نیز یکی دیگر از باغهای دیدنی دارای گونه های طبیعی مثل انار و مرکبات و نخل می باشد. اولین بار توسط میرحسین خان سومین حاکم عصر ناصرالدین شاه احداث شد . *حمام نو(مربوط به دوره قاجاریه در نزدیکی محله فهادان ) و حمام خان (واقع در میدان خان با مساحت 1170 متر مربع ، در حال حاضر بصورت مکان سنتی در آمده است ) از حمامهای قدیمی می باشد . *آب انبار ها که به سبب موقعیت جغرافیایی این استان که دارای آب و هوای اقلیمی –گرم و خشک بیابانی می باشد ساخته شده است شامل : آب انبار 6 بادگیری (دارای قدمت 180 ساله ) ،آب انبار وقت و ساعت (ساخته عصر شاه سلطان حسین صفوی )،آب انبار حاج یوسف (زمان قاجاریه )،آب انبار وزیری (ساخت سال هشتم هجری ) *کارونسرا و رباط نیز از جمله مکانهای تاریخی یزد است . رباط رشتی ، رباط ساغند ، رباط زین الدین ( 60کیلومتری جاده یزذد ، اردکان در شهرستان مهریز ) ، کار وانسرای علی آباد ، کاروانسرای سر یزد (دوره صفویه ودر مهریز ) ، کار وانسرای های تجاری (مثل ابوالمعالی ، افشار ، پنجه علی ، شیرازی ها ، وکیل ، والی ، عربها ، همگی واقع در خیابان قیام ) *بافت قدیم شهر یزد از آنجا که اولین شهر خشت خام می باشد دارای وسعت زیادی است و لی در عین حال اگرازیک مکان دیدن کنید مشتاق می شوید تااز دیگر قسمتهانیز بازدید نمائید . این بافت شامل : خانه قدیمی ( خانه نواب وکیل -خانه آقازاده-خانه عربها - خانه لاریها - خانه محمودی - خانه ملک التجار و خانه رسولیان) ومدرسه قدیمی (ضیائیه - شهاب الدین طراز-مصلی صفدر خان - ابوالمعالی و مدرسه خان) ومیدان قدیمی (امیرچخماق -میدان خان -میدان وقت و ساعت و میدان بعثت ) و قلعه تاریخی ( قلعه یزد ، نارین قلعه ، قلعه خورمیز ،قلعه پهلوان بادی ، قلعه دون گائون،قلعه مروست ) و بنای یادبود ( بقعه سید رکن الدین ، بقعه سید شمس الدین ، بقعه سید سهل بن علی ، گنبد عالی ،گنبد شیخ جنید ، گنبد سنگی ابرکوه ، کبوتر خانه میبد ، سیدون علی تقیا ، بقعه شیخ داوود) و بازار قدیمی ( بازار خان ، بازار مسگری ، بازار پنجه علی ، بازار زرگری )
 
یادمانهای مذهبی
از آن جهت که استان یزد به دارالعباده معروف می باشد یادمانهای مذهبی آن به سه دسته کلی تقسیم بندی می شود : الف : زیارتگاه ب: خانقاه ج: مسجد *زیارتگاههای استان یزد هر کدام دارای نقوش و کاشیکاریهای مختص خود می باشد که هرشخصی باید آن ها را از نزدیک ببیندتا به شاهکار های معماری و هنر یزدی پی ببرد . این زیارتگاهها عبارتنداز : امامزاده جعفر، بقعه دوازده امام ، امازاده عبداله بافق ، امامزاده سید جعفر ، شاهزاده فاضل ، امامزاده سید محمد ، امامزاده طبس ، کشته خاته ، خدیجه خاتون و امامزاده ….. *خانقاه شامل : خانقاه بندر آباد ، خانقاه شیخ علی بنیمان ، بقعه شیخ احمد فهادان ، بقعه شیخ داد ، بقعه شاه خلیل *مساجدکه هر کدام از آنها دارای کاشیکاریهای نفیس و جالب ،سردر بلند ، دارای ایوان ، ستونهای قطور ،گنبد ، صحن ،حوضخانه و…. می باشد مانند: مسجد جامع کبیر ، مسجد امیر چخماق ، مسجد ملا اسماعیل ،مسجد ریگ ،حظیره ، مسجد شاه طهماسب ، مسجد ابوالمعالی ، مسجد جامع اهرستان ، مسجد ارگ قلعه ، مسجد آکریما ، مسجد امام حسنی ، مسجد ام سلمه ، مسجد بازارچه ، مسجد باغ بهشت ، مسجد بازار نو (قاضی ها ) ، مسجد باغ گندم ، مسجد بیاق خان ، مسجد پشت باغ ، مسجد پیرحسین دامغانی، مسجد تبریزیان ، مسجد علیای نعیم آباد ، مسجد جوی بلبل و… می باشد . 

یادمانهای اقلیتهای مذهبی
این یادمانها شامل کنیسه هاواش و پرستشگاه زرتشتیان می باشد . *کنیسه هاواش (برگزاری مراسم 8 روزه بمناسبت نجات قوم بنی اسرائیل توسط حضرت موسی (ع ))و پرستشگاه زرتشتیان (آتشکده -دخمه - قلعه ستی پیر- پیرنارسون- پیرهریشت - چکچکو - پارس بانو -و پیر نارکی ) می باشد . قنات یکی از دیدنیهای مهم این استان است وبه سرزمین قناتها خوانده می شود . در 30 کیلومتری جنوب باختری شهر یزد 6 رشته قنات به نامهای وقف آباد ، رییس الدینی ، میرزایی، روشن آباد، نهر خیلی و خواجه غیاث حفر شده است که عمق مادرچاه آنها بین 28 تا 68 متر است
آب این قناتها به شهرستان یزد و آبادیهای اهرستان ،خیرآباد و عیش آباد می رسد
فرش بافی ، چاقو سازی ، سبد بافی ، سنگ تراشی ، پارچه بافی ، زیلو بافی ، سرامیک . سفال سازی ، کرباس بافی ، طلا و نقره کاری از مهم ترین صنایع دستی یزد بشمار می رود
نمونه ای چند از یادداشت های سیاحان و مسافران در مورد شهر یزد
یزد شهر ربزرگی است که از لحاظ تجارت و رفت و آمد نقطه مهمی به شمار می رود . یک نوع پارچه ابریشمی و طلایی در آنجا بافته می شود که موسوم است به پارچه یزدی . به همه جای دنیا صادر می شود . سفرنامه مارکوپولو
در حال حاضر قسمت اعظم زردشتیان درشهر یزد که آنجا را موطن اصلی خود می دانند سکونت دارند. حرفه اغلب آنان کشاورزی یا تجارت است. سفرنامه اورسل
مناره ها و بادگیرهای شهر یزد از دور ،انسان را به یاد کتاب هزار و یک شب می اندازد . سفرنامه سرپرسی سایکس
یزد از نظر بناهای خشتی و گلی در دنیا بی نظیر است . پروفسور کازولا